Đề xuất tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học: Liệu có hạn chế tiêu cực?

Từ những bất thường liên quan đến kết quả thi môn Toán tại Tuyên Quang, đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT khỏi hoạt động tuyển sinh đại học đang nhận được nhiều sự quan tâm. Theo đó, kỳ thi tốt nghiệp sẽ tập trung đánh giá kết quả giáo dục phổ thông, còn các trường đại học chủ động lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp.

Chính phủ yêu cầu xử lý nghiêm sai phạm tại Tuyên Quang

Sáng 14/7, tại phiên họp xem xét báo cáo công tác dân nguyện tháng 6/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh toàn diện những bất thường trong kết quả thi môn Toán tại Tuyên Quang.

Theo Phó Thủ tướng, nếu phát hiện sai phạm, các cá nhân và tổ chức liên quan phải bị xử lý nghiêm theo quy định, nhằm bảo vệ quyền lợi của thí sinh, bảo đảm công bằng và duy trì niềm tin của người dân đối với ngành giáo dục.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng đặc biệt quan tâm đến vụ việc và dự kiến trực tiếp làm việc với UBND cùng lãnh đạo tỉnh Tuyên Quang để tiếp tục rà soát, xử lý theo đúng quy định pháp luật.

Kỳ thi “hai trong một” đang phải đảm nhiệm quá nhiều mục tiêu?

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá những sai phạm được phát hiện trong quá trình tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT là vấn đề nghiêm trọng, có tác động lớn đến xã hội.

Bên cạnh việc làm rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, ông đề nghị nghiên cứu lại cách thức tổ chức kỳ thi hiện nay.

Theo ông Nguyễn Đắc Vinh, mô hình sử dụng kết quả của một kỳ thi cho cả xét tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học có ưu điểm là tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí cho thí sinh cũng như toàn xã hội.

Tuy nhiên, việc kỳ thi đồng thời phục vụ hai mục tiêu khác nhau cũng tạo ra một số bất cập. Trong khi xét tốt nghiệp chủ yếu nhằm xác định học sinh đã đạt chuẩn kiến thức phổ thông hay chưa, tuyển sinh đại học lại cần phân loại và lựa chọn những thí sinh phù hợp nhất.

Khi kết quả thi tốt nghiệp được sử dụng để cạnh tranh vào đại học, áp lực đạt điểm cao gia tăng. Đây có thể trở thành một trong những yếu tố làm phát sinh động cơ can thiệp hoặc gian lận trong quá trình tổ chức thi.

Từ đó, ông Nguyễn Đắc Vinh đề xuất nghiên cứu tách bạch hai chức năng: kỳ thi tốt nghiệp THPT tập trung đánh giá kết quả học tập sau 12 năm phổ thông; hoạt động tuyển sinh được giao cho các cơ sở giáo dục đại học chủ động thực hiện.

Tuyển sinh đại học có thể do các trường chủ động thực hiện

Trên thực tế, nhiều trường đại học hiện đã tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, thi năng khiếu hoặc kết hợp nhiều phương thức khác nhau như kết quả thi tốt nghiệp THPT, học bạ và chứng chỉ quốc tế.

Theo đề xuất, nếu hai chức năng được tách rõ, kỳ thi tốt nghiệp THPT có thể được tổ chức theo hướng đơn giản hơn, tập trung kiểm tra chuẩn đầu ra và cung cấp dữ liệu để đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông.

Trong khi đó, các trường đại học sẽ lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp với mục tiêu đào tạo, đặc điểm ngành học và yêu cầu về năng lực của người học.

Một số chuyên gia đồng tình rằng mục tiêu xét tốt nghiệp và mục tiêu tuyển sinh đại học có bản chất khác nhau. Thi tốt nghiệp xác định mức kiến thức tối thiểu học sinh cần đạt, còn tuyển sinh đại học nhằm lựa chọn những người có năng lực phù hợp nhất trong số nhiều ứng viên. Việc đặt hai mục tiêu này trong cùng một kỳ thi có thể dẫn đến sự thiếu tương thích trong cấu trúc đề thi và cách sử dụng kết quả.

Tuy nhiên, tách chức năng không đồng nghĩa với việc bắt buộc tổ chức thêm một kỳ thi đại học quy mô toàn quốc. Các trường có thể sử dụng nhiều phương thức tuyển sinh khác nhau hoặc liên kết xây dựng các kỳ thi dùng chung, qua đó tránh làm tăng áp lực và chi phí cho thí sinh.

Cần bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng cho mọi thí sinh

Bên cạnh những ý kiến ủng hộ, một số chuyên gia cho rằng việc thay đổi phương thức tuyển sinh cần được đánh giá thận trọng.

Hiện nhiều kỳ thi riêng chủ yếu được tổ chức tại các thành phố lớn hoặc trên máy tính. Học sinh ở vùng sâu, vùng xa có thể phải chịu thêm chi phí đi lại, ăn ở và gặp hạn chế về điều kiện tiếp cận nếu phải tham gia nhiều kỳ thi của các trường khác nhau.

Do đó, nếu trao quyền tuyển sinh nhiều hơn cho các trường đại học, hệ thống khảo thí phải được mở rộng về địa điểm, số lần tổ chức và khả năng tiếp cận. Các phương thức tuyển sinh cũng cần bảo đảm công khai, minh bạch và không tạo ra bất lợi cho thí sinh ở những khu vực khó khăn.

Đề xuất kết hợp trắc nghiệm và tự luận

Ngoài việc nghiên cứu tách kỳ thi, ông Nguyễn Đắc Vinh cũng đề nghị xem xét lại phương thức thi hoàn toàn bằng trắc nghiệm, đặc biệt đối với môn Toán.

Theo ông, giáo dục không chỉ yêu cầu học sinh tìm được đáp án đúng mà còn phải rèn luyện khả năng lập luận, trình bày và thể hiện tư duy một cách mạch lạc. Nếu chỉ sử dụng câu hỏi trắc nghiệm, bài thi có thể chưa đánh giá đầy đủ quá trình tư duy của thí sinh.

Một phương án được đề cập là kết hợp khoảng 70% câu hỏi trắc nghiệm và 30% câu hỏi tự luận. Cấu trúc này có thể vừa hỗ trợ chấm thi trên quy mô lớn, vừa đánh giá được năng lực phân tích, lập luận và trình bày của học sinh.

Đề xuất tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học hiện mới được đặt ra để nghiên cứu. Việc lựa chọn mô hình nào vẫn cần đánh giá toàn diện về chất lượng tuyển sinh, mức độ công bằng, chi phí xã hội và khả năng tiếp cận của thí sinh trên cả nước.

Nguồn tổng hợp: Báo Tuổi Trẻ, Báo Dân trí và Báo Đại biểu Nhân dân.